Bezielde archetypen

                                                                                                


Voorbij mechanische integratie

De invloed van Freud’s onbewuste en het behaviorisme en de natuurkundig orthodoxe benadering van de mens in het algemeen werd door Abraham Maslow naïef genoemd. Het bestuderen en benaderen van de mens als een beperkt en pathologisch wezen is niet genoeg om diens gezondheid te belichten. Maslow wilde zich net als vele ‘transpersoonlijke ontdekkers’ richten op het ‘groeipunt’ en onze ‘metamotivatie’. Freud had zich op interne oorzaken gericht en het behaviorisme op externe factoren. Deze twee gebieden moesten gecombineerd worden en uit het objectivistische gehaald worden. Zo wilde Maslow een integrale mens beschrijven die een soeverein beginsel kent, Zijn.
   
‘We moeten de gevoelens, verlangens, verwachtingen, aspiraties van de mensen beschouwen als we hun gedrag willen begrijpen’ zei Maslow. Wij moesten volgens hem generalisten zijn en een zekere neutraliteit blijven betrachten. Het combineren van verschillende vormen van kennis zouden ons meer inzicht in onszelf geven dan de meer afzonderlijke specialismen. Maslow pleitte voor een holistische benadering die ervan uitgaat dat het levende betekenisvolle geheel meer is dan de som der delen.
   
Ondertussen won de beschreven wolf in schaapskleren veel terrein. De verstrengeling van Freud’s inzichten en die van het behaviorisme lieten zich, sterker dan ooit, seculier gelden.
   
Het complex commerciële denken en de productie van de machtige industrieën die in de jaren tachtig ontzagwekkend versnelde, dicteerden een collectief productie en consumptiegedrag en het geloof in aldoordringend materialisme in woord, beeld en daad. ‘Progressieve beloften’ integreerde een voortdurend versnellende beweging.
   
Jung en Campbell’s waarschuwingen van het ontbreken van een nieuwe wereldvisie met nieuwe spelregels liep synchroon met het voortdurend van ‘onderaf’ ‘Freudiaans’ en ‘behavioristisch’ bespeeld worden. De dagelijkse praktijk hield ons in de reële schijn van een win-win situatie. 
   
Een collectief dat steeds weer als individu denkt te functioneren maar gezien vanaf de ‘onderkant’ als marionet van machts- en oorlogsgoden afhankelijk is en daar ondertussen gretig van denkt te profiteren, is nimmer vrij.

 De ‘wereld op zijn kop’ begrijpen betekende tot halverwege de jaren zestig: het noodzakelijk kwaad leren inzien en tot dan verduren. Men was toe aan Dionysische verlichting.



                                                                                                



Herleving van Dionysos en vrouwe Fortuna

Het onmiddelijke en geïnterneerde

Wat doet ons de das om?

Waarop is de grootspraak van het ‘Yes we can!’ gebaseerd?

Vertegenwoordigt deze stem niet de verering van een bodemloze put dat zich ongebreideld weet te voeden door ons geloof in abstraherende mentaliteiten? Bevestigen deze mentaliteiten niet het mateloze uitbuiten via de ‘achterdeur’?
   
Zo kwam ik op de das. Met alle respect voor de ware betekenis van welwillende orde, van eer en waardigheid, lijkt de das steeds meer een symbool van verwurgende aanpassing en restrictie te vertegenwoordigen. De das, als excuus voor ons bewogen worden door intermediale afhankelijkheden, leidt ons af van de kritische bevraging van ons lidmaatschap zelf. Onverschilligheid is daarbij een troef!
   
Is de das een symbool voor een wezen dat zich weliswaar voortbewogen weet door Freud’s instincten maar beheerd wordt door een mensonterend Über-ich? Het is dit wezen dat zich weliswaar volgens de vereisten der sociale aanpassing en reactie gedraagt, maar gelijktijdig de menselijke relatie zwaar op de proef stelt, corruptie stimuleert en…daaraan verdient.
   
De geïncorporeerde afgoden, marktdenken en amusement stimuleren menselijke onverschilligheid. Onze subjectiviteit, onze waardigheid wordt steeds meer markteconomisch bemiddeld en tijdsgebonden gestuurd. De hypothese dat wij via bureaucratie, geldmiddel productie en consumentisme tot een waardevolle betekenis van ons Leven komen is een drogbeeld.
   
Onze ‘menselijke identiteit’ moet door de abstraherende ideeënwerelden van industrie, politiek en media heen kijken. Hun ‘diensten en bedelarij’ kosten ons ons Leven. Kritische bevraging van de huidige crisis moeten wij niet overlaten aan elitaire politiek en industrie.   
   
Het desnoods ‘noodzakelijke’ offeren van alle lagen van de bevolking door bepaalde zaken te ‘liberaliseren’ en ons tegelijkertijd conservatief de mond te snoeren, is een markt- en staatseconomisch Über-ich dat ons Es eeuwig hongerig houdt. Deze oerreligie en symbiotische relatie bevestigt een corporatieve anonimiteit, immuniteit en een ‘onpeilbare honger’.           
   
Deze das stimuleert sadistische en masochistische praktijken, systematische uitbuiting via collectieve achterdeuren en sluwe vormen van genocide.  Nee, deze das als sekuliere religie gunt ons geen ware soevereniteit en ziel. Het prefereert het corporatieve groepsego dat intussen een globaal etnocentrisme stimuleert dat de werkelijke betekenis van persoonlijk en onpersoonlijk voor zichzelf weet te gebruiken.

Wat is dit zelf nu anders dan een veelkoppige rol temidden van een beeldenrijk? Is dit zelf voorbij dit beeldenrijk niet meer of minder dan een ongekend geborgen ruimte waarin men zich ten diepste verbonden weet met het leven?

                                       
                                                                                                 

    
De Franse postmodernist Michel Foucault ontdekte in de Helleense oudheid een levendige vrijheidspraktijk waarin wij slaaf noch tiran zijn, onderworpen noch overheerst worden. Deze praktijk belichaamt een waardigheid die zich bovendien weerbaar op kan stellen ten opzichte van omgevingsfactoren en geïnstitutionaliseerd collectief belang.  
   
De christelijke ethiek echter, baseert zich op het afzien van een zelf. De ander bepaalt het morele blikveld. De zogenaamde ‘liefdevolle’ zorg en gerichtheid op de ander heeft als keerzijde het ‘verzaken’ van de zorg om zichzelf. Dit ‘moreel goede’ (in essentie onze gezonde krijgsdrift en weerbaarheid) werkt in onze moderne samenleving door als een neiging tot algehele zelfverzaking uit monde van het ‘grote goed’, een uiterst dubieuze zaak.
   
Daar komt bij dat wij de erfgenamen zijn van een seculiere traditie die wetten buiten zichzelf als basis voor moraliteit erkent. Hoe kan zelfrespect dan de basis vormen voor moraliteit? Deze omgeving castreert de eigenmachtigheid en bagatelliseert de inhoud van een volwaardig zelf. Het institutionaliseert het zelf door er het belang van de ander of het ‘andere’ voor in de plaats te stellen. Wie of wat is deze andere, en op wat voor wijze representeert deze de gezondheid van de wederkerige relatie? 
   
Foucault herkende een dubbele betekenis van de ascese. In het Christendom zijn de ascetische praktijken gericht op het leren afzien van het eigen zelf, waardoor een beloning van buitenaf of van een ongeziene wereld verwacht wordt. In de Helleense opvatting van culturele en sociale vorming is de ascese gericht op het verwerven en beoefenen van meesterschap over zichzelf. Hierin herkennen we de waarde van de gezonde geïnformeerde eigenmachtigheid, de aanvaarding van de eigen sterfelijkheid en de onvermijdelijkheid van de dood.

Hierin krijgt het subject een morele eigen verantwoordelijkheid, macht en mondigheid toebedeeld die specifieke kennis en informatie vereist. Het geeft ons het intelligente lichaam terug, waardoor een menswaardig discours van machtsverhoudingen en vrijheidsspelen gestimuleerd wordt.

 Wij zijn het intermediaire wezen van de oerruimte, het evenwicht zoekende principe dat zich al bewegende tussen het actieve en passieve, het immateriële en materiële wil vinden. Hierin kent de ziel zichzelf als meest authentiek. De rest betreft materiële verafgoding dat via levensenergie, instincten en gemoed, de ziel in de wereld van ‘concrete verstrooiing’ houdt. 
                                                                                     
Dit ‘concreet heimelijke’ dat de ziel gebruikt voor secundaire verlangens, is in beginsel onschuldig en noodzakelijk, maar als ‘eeuwig vervolgens’, een alleseter zonder ziel. De voor mij interessante wijsheidsleraar G.I.Gurdjieff stelde, dat de nadruk van deze onbezielde praktijk slechts ‘voeding voor de maan’ is.